خیلی از پدر و مادرهای ایرانی خارج از کشور یک نگرانی مشترک دارند: بچه فارسی را می‌فهمد ولی انگلیسی جواب می‌دهد. یا تا مهدکودک با ذوق فارسی حرف می‌زد و بعد انگلیسی جایش را گرفت.
این کاملاً طبیعی است و می‌شود مسیرش را عوض کرد. بچه‌ها زبانی را یاد می‌گیرند که به آن نیاز دارند و از آن لذت می‌برند. کار شما درس دادن دستور زبان نیست؛ این است که فارسی را کاربردی، گرم و بخشی از زندگی روزمره کنید.
دو زبان بچه را گیج نمی‌کند
پژوهش‌ها سال‌هاست نشان داده‌اند که یادگیری دو زبان از کودکی باعث تأخیر در حرف زدن یا سردرگمی نمی‌شود. کودکان دوزبانه در همان زمان معمول به مراحل رشد زبانی می‌رسند؛ فقط واژه‌هایشان میان دو زبان تقسیم شده است.
قاطی کردن دو زبان در یک جمله («Maman, I want آب») هم طبیعی است. نشانهٔ این است که بچه از همهٔ آنچه بلد است استفاده می‌کند، نه اینکه مشکلی در کار باشد. آرام جمله را به فارسی تکرار کنید و بگذرید.
روشی را انتخاب کنید که به خانواده‌تان می‌خورد
یک روش درستِ واحد وجود ندارد. خانواده‌ها معمولاً یکی از این‌ها را انتخاب می‌کنند:
- هر والد، یک زبان: یکی همیشه فارسی حرف می‌زند و دیگری انگلیسی. وقتی فقط یکی از والدین فارسی‌زبان است خوب جواب می‌دهد.
- فارسی در خانه: همه در خانه فارسی حرف می‌زنند و انگلیسی از مدرسه و دوستان می‌آید. این روش بیشترین ساعت فارسی را می‌دهد، و ساعت‌ها از همه مهم‌ترند.
- زمان و مکان: فارسی سر شام، آخر هفته‌ها یا با پدربزرگ و مادربزرگ. نگه داشتنش راحت‌تر است، اما ساعت کمتری می‌دهد.
وقتی انگلیسی جواب می‌دهد
دعوا نکنید و نگویید «تا فارسی نگویی گوش نمی‌دهم»؛ این کار فارسی را به تنبیه تبدیل می‌کند. به‌جایش خودتان فارسی جواب بدهید، حرفش را به فارسی تکرار کنید، یا سؤال کوچکی بپرسید که بتواند فارسی جواب بدهد.
بچه‌ها وقتی حس کنند فارسی لازم نیست، سراغ انگلیسی می‌روند. لحظه‌هایی بسازید که فارسی لازم باشد: پدربزرگ یا مادربزرگی که فقط فارسی بلد است، گروه بازی فارسی‌زبان، سفر تابستانی، یا بازی‌ای که فقط به فارسی انجام می‌شود.
قصه قوی‌ترین ابزار است
کتاب خواندن روزانه با هم، دایرهٔ واژگان را تقریباً سریع‌تر از هر کار دیگری بزرگ می‌کند و به فارسی حسِ نزدیکی و آرامش می‌دهد. ده دقیقه پیش از خواب کافی است.
بچه‌ها بهتر از همه به قصه‌هایی گوش می‌دهند که دربارهٔ خودشان است. کتابی که قهرمانش کودک شماست، با نام خودش، باعث می‌شود باز و باز بگوید «یک بار دیگر»، و هر بار یعنی فارسی بیشتر.
عادت‌های کوچک با اثر بزرگ
- هر شب یک قصهٔ فارسی بخوانید، حتی خیلی کوتاه.
- در ماشین و موقع حمام، ترانه‌ها و لالایی‌های فارسی پخش کنید.
- هر هفته با پدربزرگ و مادربزرگ تماس تصویری بگیرید و بگذارید کودک گفت‌وگو را پیش ببرد.
- روی وسایل خانه برچسب فارسی و انگلیسی بچسبانید.
- نوروز، یلدا و چهارشنبه‌سوری را جشن بگیرید تا زبان با خاطره‌های شاد گره بخورد.
- هر واژهٔ فارسی‌ای که می‌گوید را تشویق کنید و هیچ‌وقت به اشتباهش نخندید.